Ìtẹ̀síwájú Ọkàn
Kí Ni Ìtẹ̀síwájú Ọkàn?
Ìtẹ̀síwájú ọkàn (HR) jẹ́ ìgbà mélòó ni ọkàn rẹ ń ṣe àdéhùn fún ìṣẹ́jú kan (ìlùọkàn fún ìṣẹ́jú kan, tàbí bpm). Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn àmì ìlera pàtàkì mẹ́rìn àti àmì àfihàn ipo ara, tó ń fèsì lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ sí àìní ara fún àtẹgun àti epo.
Ìtẹ̀síwájú ọkàn rẹ ń yí padà—ó yẹ kí ó yí padà. Ó ń gòkè nígbà ìdánrajẹ láti jẹ́ kí ẹ̀jẹ̀ púpọ̀ gba sí àwọn iṣan àti ń ṣubú nígbà oorun nígbà tí ìbéèrè metabolism kéré.
Bí HealthKit Ṣe Ń Wọ̀n Ìtẹ̀síwájú Ọkàn
Apple Watch ń lo Photoplethysmography (PPG): * Àwọn LED alawọ ń ṣe ìtànná ọgọ́rọ̀ọ̀rún ìgbà fún ìṣẹ́jú kan. * Àwọn photodiode tó ní ìmọ̀ ìmọ́lẹ̀ ń wọ̀n iye ìmọ́lẹ̀ alawọ tó ń jẹun nípasẹ̀ ẹ̀jẹ̀ tó ń ṣàn nípasẹ̀ ọwọ́ rẹ. * Ẹ̀jẹ̀ jẹ́ pupa nítorí tó ń ṣe àfihàn ìmọ́lẹ̀ pupa àti jẹun ìmọ́lẹ̀ alawọ. Nígbà tí ọkàn bá lù, ṣíṣàn ẹ̀jẹ̀ (àti jíjẹun ìmọ́lẹ̀ alawọ) tobi. Láàárín àwọn ìlù, ó kéré. * Nípasẹ̀ ìtànná àwọn ìmọ́lẹ̀ LED rẹ ọgọ́rọ̀ọ̀rún ìgbà fún ìṣẹ́jú kan, Apple Watch lè ṣe ìṣirò iye ìlùọkàn fún ìṣẹ́jú kan.
Ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ Onísáyẹ́nsì
Ipa Ìtẹ̀síwájú Ọkàn
Ọkàn jẹ́ ẹ̀rọ tó ń bá àyíká mu. Ète rẹ pàtàkì ni láti jẹ́ kí Ẹ̀dá Ẹ̀jẹ̀ (iye ẹ̀jẹ̀ tó ń ṣàn fún ìṣẹ́jú kan) wà ní ìpele tó dára, tí a ń ṣe ìṣirò rẹ bí: $$Ẹ̀dá Ẹ̀jẹ̀ = Ìdí Ìṣàn × Ìtẹ̀síwájú Ọkàn$$
Àwọn iye ń yípadà da lórí: * Iṣẹ́ Ara: Àwọn iṣan nílò àtẹgun púpọ̀. * Ẹ̀rọ Ara Ẹni: Ẹ̀rọ "ijà tàbí ìsálọ" (sympathetic) ń gbéga HR; ẹ̀rọ "ìsinmi àti oúnjẹ" (parasympathetic) ń dínà rẹ. * Ìgbóná: Ọkàn rẹ ń lù yára nígbà ìgbóná láti fún ẹ̀jẹ̀ sí awọ-ara fún ìtútù. * Omi Ara: Àìní omi ń dínà iye ẹ̀jẹ̀, tó ń jẹ́ kí ọkàn lù yára sí i láti san àdánù.
Àwọn Ìwọ̀n Ìṣègùn Tó Wà Láti HR
HealthKit ń lo ìsọfúnni ìtẹ̀síwájú ọkàn àárọ̀ láti rí àwọn ìmọ̀ ìṣègùn pàtó, tó bo nínú àwọn ẹ̀ka tiwọn: * Ìtẹ̀síwájú Ọkàn Nígbà Ìsinmi (RHR): Ìpìlẹ̀ ìṣiṣẹ́ ọkàn. * Ìyípada Ìtẹ̀síwájú Ọkàn (HRV): Ìdọ́gba àáyán àti ìmúpadàbọ̀sípò. * Ìmúpadàbọ̀sípò Ìtẹ̀síwájú Ọkàn: Bí ọkàn ṣe ń fa fẹ́ lẹ́yìn ìdánrajẹ. * Àárọ̀ Ìtẹ̀síwájú Ọkàn Rírìn: Ìṣirò ìdásílẹ̀ nígbà ìgbéra ojoojúmọ́.
Ìjẹ́pàtàkì Ìṣègùn
Ìṣọ́ Àwọn Agbègbè Ìtẹ̀síwájú Ọkàn
Àwọn olóògùn àti àwọn onímọ̀ ìdánrajẹ ń pín ìtẹ̀síwájú ọkàn sí "Àwọn Agbègbè" da lórí ìtẹ̀síwájú ọkàn tó pọ̀ jù lọ (Max HR). Èyí ń ṣe ìrànlọ́wọ́ sí ìpín ìgbára:
| Agbègbè | % Max HR | Ipa |
|---|---|---|
| Agbègbè 1 (Ìmúpadàbọ̀sípò) | 50-60% | Ìmúrasílẹ̀, ìmúpadàbọ̀sípò, iṣẹ́ fẹẹrẹ. |
| Agbègbè 2 (Ìfaradà) | 60-70% | Ìdánrajẹ aerobic ìpìlẹ̀, jíjóná ọ̀rá, ìyára "gbogbo ọjọ́". |
| Agbègbè 3 (Aerobic) | 70-80% | Ń gbéga agbára aerobic àti ṣíṣàn ẹ̀jẹ̀. |
| Agbègbè 4 (Ìpẹ̀pẹ̀) | 80-90% | Ń gbéga ìfaradà ìyára gíga. Àìrọra. |
| Agbègbè 5 (Pọ̀ Jù) | 90-100% | Ìsapá tó pọ̀ jù. Ó lè jẹ́ àkókò kúkúrú/ìṣẹ́jú kan. |
Nígbà Tó Ga "Tó Ga Jù"
- Tachycardia: Ìtẹ̀síwájú ọkàn > 100 bpm nígbà ìsinmi. Eyi lè jẹ́ àbájáde ibà, ẹ̀jẹ̀ kékeré, àáyán, àwọn ìṣòro tairodu, tàbí àwọn ipò ọkàn.
- Ìpọ̀ Jù Ìdánrajẹ: O ti sábà pé ó ní ààbò láti dé àwọn ìtẹ̀síwájú ọkàn gíga nígbà ìdánrajẹ, ṣùgbọ́n jíjẹ́ kí ó ga ju ìpọ̀ jù ìmọ̀ rẹ lọ (ní àárọ̀ 220 ìdín ọjọ́ orí) tàbí ìrísí ìrora àyà nílò dídúró lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.
Àwọn Ìmọ̀ràn
Lílo Ìtẹ̀síwájú Ọkàn Fún Ìdánrajẹ
- Ìdánrajẹ Polarized: Ní ìpéran, lo 80% àkókò ìdánrajẹ rẹ nínú Àwọn Agbègbè 1-2 (ìkọ́ ẹ̀rọ) àti 20% nínú Àwọn Agbègbè 4-5 (mímú ìyára ró). Èyí ń dẹ́ "ìdúró Agbègbè 3."
- Tẹ́tí sí Àgbáye: Bí ìtẹ̀síwájú ọkàn rẹ bá jẹ́ 10-15 bpm gíga ju ìgbà deede lọ fún ìyára rírìn kan náà, ara rẹ ṣeéṣe ń jà àrùn, àìní omi, tàbí apọ̀jù ìdánrajẹ.
Àwọn Ìtọ́kàsí
- American Heart Association. (2015) Gbogbo Nípa Ìtẹ̀síwájú Ọkàn (Pálẹ̀).
- Tanaka H, et al. (2001) Ìtẹ̀síwájú ọkàn tó pọ̀ jù lọ tó da lórí ọjọ́ orí tún ṣàyẹ̀wò. Journal of the American College of Cardiology, 37(1), 153-156.
- Seiler S. (2010) Kí Ni Àṣà Tó Dára Fún Ìpín Ìgbára Ìdánrajẹ Àti Pínpín Iye Àkókò Nínú Àwọn Ẹlẹ́dánrajẹ Ìfaradà? International Journal of Sports Physiology and Performance, 5(3), 276-291.